EDİLLE-İ ŞER'İYYE NEDİR?..


Şer'î deliller, şer'î hükümleri çıkarma yolları. Edille, delil kelimesinin çoğuludur. Delil de, kendisiyle, arzulanan bir amaca ulaşılan rehber, kaynak, dayanak demektir. Usûl-i Erbaa, Edille-i Erbaa da denir.

Edille-i Şer'iyye, yahut şer'î deliller, en genel anlamda İslâm hukukunun kaynaklarını teşkil eder. Diğer bir ifadeyle, edille-i şer'iyye, hüküm çıkarmada başvurulan esaslar olarak ifade edilebilir. Kavramın ortaya çıkışı Etbau't-Tâbiin devrinden sonradır. Üzerinde düşünülmesi veya kavranılmasıyla, istenilen hükme ve sonuca ulâştırân şeydir (Hayreddin Karaman, Fıkıh Usûlü, 42). Kesin veya zannı olarak genel hüküm ifâde eder.

Genel bir sınıflama ile şerî deliller, "Sem'î" ve "aklî" olmak üzere iki grupta ele alınabilir. Sem'î olanlar; Kitap, Sünnet, İcma olup bunları değişik olaylara uygulama aracı olan Kıyas da bunlara ilâve edilen ve "aklı deliller" olarak değerlendirilen diğer deliller ve bunların sıralaması hakkında farklı görüştedirler. Bu deliller, "istishâbu'l-hâl", "istihsan", "mesâlihu'l-mürsele", "örf", "sahâbe sözü" ve "İslâm'dan önceki şeriâtler" gibi delillerdir.

Edille-i Şer'iyye'nin dört ile sınırlândırılmasının gerekçeleri için şunlar söylenir: Delil, menşe itibariyle ya vahiy kaynaklıdır ya da değildir. Eğer vahiy kaynaklı ise, bu vahiy ya "metlüvv" ki bu Kur'an'dır veya "gâyr-i metlüvv" olur ki bu dâ Sünnettir.

Delilin vâhiy kaynaklı olmaması durumunda ise şu iki ihtimal söz konusudur: Bu delil, bir asırdaki bütün müctehidlerin ortak görüşü ise "icmâ", her müctehidin ferdî görüşü ise "kıyas" adını alır (Büyük Haydar Efendi, Usûl-i Fıkıh Dersleri, 20).

Aslındâ, Kur'ân ve sünneti aslı ve sâbit kaynaklar olarak; bu ikisi dışında kalan diğer bütün delilleri ise Kur'an ve sünneti yorumlama ve uygulama metodu ve vasıtası olarak değerlendirmek mümkündür. Kitap, sünnet, icma, kıyas "aslı deliller", istihsan, istislah, istishab, örf, sahâbî sözü, geçmiş şerîatler "fer'î" delillerdir (Sava Paşa, İslâm Hukuk Nazariyesi, 11, 47-51).

Only registred user can see link on this forum! Registred or Login on forum!

Sayın beyazgül,

Bu konu hakkında bilgi verdiğiniz için teşekkürler. Bunu bütün müslümanların bilmesi lazım. Fakat konuyu biraz farklı bir yönden de açıklamak bilgilenmek için kafama takılan bir soru var. Bazı gruplar veya kesimler her ne hikmetse biraz arapça öğrenince, biraz kur'an-ı kerim'i anlamaya başlayınca kendilerini fetva verecek makamda görerek, diğer kendi grublarında olmayan müslümanlara yanlış yolda olduklarına kendi gıyaslarıyla fetva vermeye yelteniyorlar.

müslüman olan benim grubumun görüşü böyleyse o halde doğrudur mu diyecek, yoksa bu esaslar çerçevesinde mi (edille-i şerie) hükümlere tabi olacak. o içtihat sahibleri ki içlerinde hepsi tarafından da kabul göre İmam-ı Azam Ebu Hanife (R.A.) bazı konularda sukut ettiği görülmüştür. Bugün günümüzdeki bu pervasızlığı anlamak mümkün değil.

her müslümanının her konuda kendi aklı ve bilgisi ile gıyas ve fetva verme yetkisi olabilir mi. Zannedersem bu din akıl dini mi yoksa nakil dini diye bir tartışma da var herhalde.

Sağolun, teşekkürler.

Hosgeldin kardesim hayirli olsun. Beyazgül kardesimiz bir müddet mesgul oldugu icin cevabini görmez zan ediyorum.

Durum zamanimizda senin de degindigin gibi, laiklik din ve devleti ayirmis, ama dini hem basi bos birakmis, hem de biz müslümanlara da birakmamistir. Osmanli zamaninda fetva veren makam gerekli ilimlere sahip olan Seyh´ül Islam idi ve onun fetvasi herkesi baglardi. Ayrica dergah ve tekkelerde kontrol altinda olup ayni vazifeyi görürlerdi.

Gercekten hepimize gereken hasta olunca doktora gittigimiz gibi, dini mevzulerda da büyük alimlere uymaktir. O büyük alim ve veliler zaten sözlerini mutlaka ayet ve hadislere dayandirirlar.

Selametle...

Amin kardesim ecmain, selametle...