Pendname - Feridüddin-i Attar (k.s.)

İÇİNDEKİLER

Önsöz
Giriş
Seyyidü'l-Mürselîn Hazreti Muhammed'e Naat
Din Büyüklerinin Menkıbeleri
Yakarış
Nefs-i Emmâre
Susmanın Yararları
Halis Amel
Padişahlar İçin Zararlı Olan Şeyler
İyi Ahlak
Dört Tehlikeli Şey
İyi Talihli Olmanın Alametidir Dört Şey
Afiyet Sebepleri
Dervişlik ve Dervişleri Sevmek
Talihsizlik
Riyazet
Nefisle Savaş
Fakirlikte Sabır
Süsü Terketmek
Aptalların Alameti
Akıbet
Akıl Alameti, Bilgi ve Öğüt
Kurtuluş
Tanrı'yı Anmak
Hayat
Kötü Huylar
Talihsizlik
Bilgi
Rezil Eden Dört Şey
Namert İnsan
Şükür
Fırsat Kaçtı mı Gelmez Bir Daha Geri
Susma ve Cömertlik
Birkaç Şeyden Hasıl Olan Ahlak
Düşmanlık ve Borç
Kadın ve Çocuklar
Ana Baba Hakkı ve Farzı Yerine Getirmek
Ömrün Artması
Ömrün Azalması
Yalancılık
Onur Artırıcı Şeyler
Ahiret Cezaları
Düşmanlardan Kaçınma
Rezillik
Uygun Dost
Nasihat Edenin Öğütü
Mesut İnsanlar
Kurtuluş
Doğruluk, Emanet, Cömertlik
Öfke ve Kahrı Terketmek
Hakk'ı Bilmek
Takva Sahibi Olma
Hizmet Şerefi
Misafire İkram
Ahmakların Alametleri
Bozguncu
Zalim
Cimri
Hacet İstemek
Katı Yürekli İnsan
Kanaat
Cömertliğin Fazileti
Şeytanın Yaptıkları
İkiyüzlülük
Takva Sahipleri
Nimete Şükür
Sadakanın Fazileti
Öğütler
Sabrın Faydaları
Tecrid ve Tefrid
Misafirperverlik
Sadaka
Yüce Tanrı'nın Vergileri
Dostluğa Sığmayan Şeyler
Akrabayı Ziyaret
Mertlik ve Kuvvet
Fakirlik
Gafletten Uyanış

ÖNSÖZ

İranlı ünlü şair ve mutasavvıf Ferîdeddin Attar (ölm.1221) XIII. yüzyılda yetişen ve bir çok
şairi etkileyen şahsiyetlerden biridir. Bu şairlerin başında Mevlana Celaleddin-i Rûmî, Sadî,
Hafız, Molla Camî ve Mahmud-i Şebisterî gelir. Eczacılık ve tıp ile ilgilendiği için Attar
mahlasını alan şair Horasan’da yetişmiştir. Irak, Şam, Mısır, Hicaz, Hindistan ve Türkistan’a
seyahat eden şair tasavvufta isim yapmış birçok şeyhle tanışmış ve iyi bir eğitim görmüştür.
Attar kendine ait olduğundan şüphe duymadığımız eserlerine bakıldığında hoşgörülü bir
sünnîdir.
Şair olarak daha çok mesnevî ve tasavvufi gazel türünde başarılı olmuştur. Horasan
üslubuyla Farsça kaleme aldığı eserlerinde rahat, sade ve akıcı bir dil kullanır. Mesnevilerinde
ele alacağı konuyu çerçeve hikayelere yerleştirir ve bazen bir konudan başka bir konuya
atlar.
Belli başlı eserleri:
İlahiname: 6500 beyitlik bir mesnevidir. Son olarak Abdülbaki Gölpınarlı tarafından
Türkçeye çevrilmiştir.
Esrarname: Attar’n ilk tasavvufi mesnevisi olan 26 bölümlük bu eser XV. yüzlyılda
Türkçeye aktarılmıştır.
Musibetname: Kırk bölümlük bu eserde şairin tasavvufi görüşleri derli toplu olarak
görülebilir.
Husrevname: Tasavvufi olmayan bu mesnevi bir aşk hikayesidir.
Muhtarname: Attar’ın rubailerinden oluşan bir seçkidir.
Mantıkuttayr: Vahdet-i vücud görüşünü işleyen alegorik bir eserdir. Türkçeye birkaç defa
çevirilmiş, son çevirisi Abdülbaki Gölpınarlı tarafından yapılmıştır.
Tezkiretu’l-evliya: Büyük sufilerin yaşamöykülerinden bahseden ansiklopedik mensur bir
eserdir. Birçok dile çevrildiği gibi, Türkçeye de çevrilmiş ve son çeviri Süleyman Uludağ
tarafından gerçekleştirilmiştir.
Pendname dışında ona nispet edilen eserlerin hiçbiri ona ait değildir.
Pendname: Çocuklara öğütleri içeren, bu arada dervişlere sık sık hitabedilen bu
mesnevinin Attar’a aidiyeti şüphelidir. Eserin değerlendirilmesi esnasında XIII.-XV. yüzyıllar
arasındaki islam dünyası, özellikle İran çok yönlü olarak göz önünde bulundurulmalı, o
günden bugüne nelerin değiştiği, nelerin değişmediği, nereden nereye gelindiği tarafsız bir
bakış açısıyla irdelenmelidir. Eser bugünün koşullarıyla değerlendirilecek olursa, olumlu
hususların yanı sıra, günümüze ters düşen pekçok olumsuzlukla karşılaşmamız kaçınılmaz
olacaktır. Kadına, çocuğa, eğitim anlayışına yaklaşım, batıl inançlar, çalışma, özgürlük
kavramı, araştırmanın önemi, neden-sonuç ilişkisine girmeksizin hazır bilginin ne derece doğru
olduğu gibi ana başlıklar kuşkusuz yapılacak değerlendirmeyi daha da sağlıklı kılacaktır.

ALLAH (c.c.) razı olsun inşaALLAH kardeşim,

RAB'bim faydalanmayı ve öğrendiklerimizle amel etmeği nasip eylesin.Amin.

selametle...

GİRİŞ

Can veren bir avuç toprağa,
Adem’e ruh.
Nuh’u tufandan kurtaran,
Estirip kahır rüzgarını,
Layığını veren Âd kavminin,
Gösterip lûtfunu,
Halil için ateşi çeviren gül bahçesine
Sonsuz şükürler olsun Tanrı’ya.
Alt üst etti seher vakti Lût kavmini o Tanrı.
Bir sivrisinek bitirdi kendisine ok atan düşmanın işini.
Denize sürüp düşmanları, granitten çıkardı bir dişi deveyi.
İnayet edince o kâdir ve kayyûm Tanrı,
Muma döndürdü Davud’un elindeki demiri.
Verdi Süleyman’a mülk ve hükümdarlık,
İtaat eder oldu cini, perisi.
Azık çıkardı Eyyub’un vücudundan;
Lokma verdi balığa Yunus’tan.
Testere indirir bir kulun başına;
Taç koyar ötekinin başına.
Odur sultan; yapar ne dilerse.
Eder âlemi bir anda viran.
Tartışılmaz O’nun sultanlığı.
Diyemez kimse O’na “Nasıl? Neden?”
Birine verir hazine, nimet;
Can verir öbürü ekmek özlemiyle.
Giyer biri sincap, samur kürkü;
Diğeri çıplak uyur tandırda.
Biri yatakta yatar yünlü, pamuklu;
Buz keser öbürü kuru toprakta.
Biri tahtta bin izzet ikram görür;
Fakirlikten öbürü çeker çile.
Yerle bir eder bir anda dünyayı.
Edemez O’na kimse tek laf.
Balık verir havada uçan kuşa.
Şahlık gibi devlet verir kullarına.
O verir babasız evladı.
O konuşturur beşikteki çocuğu.
Can verir yüz yıllık ölüye.
Kim yapabilir bunu Hak’dan başka?
Öyle bir yaratıcı ki yaratır balçıktan sultanlar.
Taşlatır Şeytanları yıldıza.
Ot bitirir kupkuru yerden.
Gökleri de O korur.
Ortak değil kimse O’nun mülküne.
Mümkün değil O’nun sözüne itiraz.

SEYYİDÜ’L-MÜRSELİN HAZRETİ MUHAMMED’E NAAT


Seyyidi iki dünyanın, sonuncusu resullerin.
Geldi sonra,kıvancı oldu öncekilerin.
Mirac oldu dokuz kat felek ona.
Muhtaç oldu peygamberler, velîler ona.
Rahmet oldu varlığı âlemlere.
Mesçit oldu tüm yeryüzü ona.
Dostuydu Ebûbekir ile Ömer.
Ayrılıverdi parmağının ucuyla ikiye ay.
Birisi onun mağara arkadaşı.
Yönetmişti öbürü Tanrı erlerinin ordusunu.
Biri hayâ ve hilim madeni.
Diğeri ilim şehrinin kapısı.
Temiz amcalarıydı Hamza ile Abbas
İnsanların en hayırlısı, Hak resûlünün.
Selam olsun bizden Resul’e,
Ailesine, ashâbına.

DİN BÜYÜKLERİNİN MENKIBELERİ

Olsun Allah’ın rahmeti o müçtehid imamların ruhuna.
Büyük bir imamdı Ebû Hanîfe.
Lambasıydı Mustafa ümmetinin.
Canına yakın olsun Allah’ın fazileti.
Şâd olsun öğrencilerinin ruhları.
Sahabe Ebû Yusuf kadı olmuş.
Muhammed’den razı olmuş.
Şafi’î İdris ve Mâlik’le
görkem buldu Ahmed dini.
Şâd olsun ruhları Cennet’te.
Bayındır olsun din kasrı ilimleriyle.

YAKARIŞ

Ey padişah! Bağışla suçlarımızı.
Günahkârız biz, affet sen.
İyilik edersin sen.
Biz kötü ettik;
işledik sayısız suç.
Günaha girdik gece gündüz.
Gafil kaldık
“Ve alınlarının saçlarından,
ayaklarından yakalanırlar”
âyetinden.
Kaldık daima isyan içinde.
Uyduk nefis ile Şeytana.
Geçmedi günahsız bir saatimiz.
Yapmadık gönül huzuruyla ibadet.
Kulun yüzü kara,
isyanla gelmiş dergahına.
Mağfiret ummada lutfundan.
Buyurdun çünkü sen
“Umut kesmeyin Allah’ın rahmetinden”.
Engin olur senin lutuflar denizin.
Umutsuz kalır rahmetinden ancak Şeytan.
Ey kerim!
Yolumu kesti nefis ile Şeytan.
Senin rahmetindir benim şefaatçim.
Yapmadan önce beni dünyada toprak,
Umarım arındırırsın beni günahtan.
Alacakken canımı bedenden,
Gönder beni iman nuruyla dünyadan.

YÜCE KİTABIMIZ daki şifreler adedince
razı olsun onlardan RABBİM
seninde ellerine sağlık kardeşim
selam ve dua ile....

ve aleyküm selam kardeşim,

ALLAH'a emanet olunuz.

NEFS-İ EMMÂRE

Akıllı kimsedir şükreden.
Geçer hükmü o zaman nefsine.
Delikanlı!
Kim atarsa öfkesini içine,
Olur dünyada kurtulanlardan.
Kim koşarsa peşinde nefsinin, arzularının,
olur insanların en aptalı.
Zanneder aklı sıra o kıt fikirli,
bağışlayacağını Allah’ın nasıl olsa.
Oğlum,
güçse de dervişlik her ne kadar,
yoktur ondan daha iyisi.
Kim eğdirirse şom nefsine boyun,
Akıllıdır o;
çıkar adı iyiye.
Sindir riyazetle kötü nefsini;
sokmasın çok vebale seni.
Esenlikte kalmak isteyen,
yüz çevirir tüm mahlukata.
Uykudalar tüm insanlar.
Uyanmıştır dünyadan göçüp giden.
Kabul et seni incitenin özrünü,
ki bulasın mağfiret.
Hakk sevmez insan incitenleri.
Olmaz böyle hasleti dindarların.
Kim yaralarsa zulümle birinin gönlünü,
Yaralamıştır kendi vücudunu.
Düşkünlük olur sonu
gönül kırma peşinde olanın.
Oğlum!
Kalkma gönül incitmeye.
Konuşma ileri geri Yaradanın hakkında.
Kırma kimsenin hatırını oğlum.
Yaralanırsın yoksa canından.
İstersen eğer itibarlı olmak,
Yâd et insanları iyilikle.
Yoksa gücün iyilik yapmaya,
kötülük de yapma.
Yapma sayısız sitem kendi vücuduna.
Haydi,
Uzak tut dilini insanları çekiştirmekten,
ki görmeyesin elini ayağını bağlı.
Kurtulamaz ahirette cezadan
Gıybetten dili geri durmayan.

SUSMANIN YARARLARI

Kardeşim;
İstiyorsan hak,
Açma ağzını Allah emri dışında.
Varsa haberin o ebedî diri Allah’tan,
Vur ağzına sükût mührünü.
Oğlum;
kulak ver öğüde.
İstersen kurtuluş,
Sus!
Kim konuşursa çok,
olur gönlü siyah.
Akıllıların işi susmak,
cahillerin işi unutmak.
Vaciptir susmak yalan ve gıybet etmeden;
Aptaldır konuşma heveslisi.
Kardeşim;
Bir şey söyleme Allah’ı övmekten öte.
Anma Hak adını çalıp çırpmak için.
Talan olur her şeyi
Konuşma heveslisinin.
Aden incisi olsa da,
ölür gönül çok konuşma yüzünden.
Ey rezillik peşinde koşan!
Yaralıyorsun gönül çehresini.
Haydi,
hapset dilini ağzında.
Kes umudunu artık mahlukattan.
Kuvvet hasıl olur gönlünde,
kendi kusurlarını görenin.

HALİS AMEL

Azizim;
kim olursa iman ehlinden,
temiz tutar dört şeyi.
Temizle önce kalbini kıskançlıktan.
Sonra say kendini mümin.
Temiz tut dilini yalandan, gıybetten;
görmesin imanın ziyan.
Arıtırsan riyadan amelini,
başlar yanmaya iman mumun.
Tutarsan mideni uzak haramdan,
olursun imanlı bir insan
vesselam.
şereflidir bu vasıftaki insan, aziz;
Zayıftır imanı yoksa bunlar.
Kim temizlerse içini haramdan,
gitmez ruhu felekler yoluna,
girmez Cennet’e.
Arınmazsa riyadan ameller,
geçmez eline bir şey.
Yararsız olur hasır üzerindeki nakış gibi.
Has kullardan olmaz dünyada
ameli ihlas üzere olmayan.
Hep yolundadır sürekli işi
Hak için çalışan kişinin.

PADİŞAHLAR İÇİN ZARARLI OLAN ŞEYLER

Kardeşim;
dört şey zarar verir dünyada padişahlara:
Olursa padişah güleryüzlü,
Halel gelir kuşkusuz heybetine.
Sohbet etmek her fakirle,
eder padişahı hakir.
Düşüp kalkmak kadınlarla,
bırakır onu itibardan uzak.
Kim layıksa dünya padişahlığına,
gayret eder incitmemeye.
Âdil olması gerek padişahın
mutlu olması için insanların.
Niyet ederse zulme padişah,
kâr etmez ona kendi ordusu.
Olursa hem akıllı hem haşmetli,
kalıcı olur kendi ülkesinde.
Cömert davranırsa sultan askerine,
verirler onun uğruna yüz can.

İYİ AHLAK

Dört şey oldu yücelik delili.
Asil insandır bunlara sahip olan.
Çok yüceltmek ilmi,
Uygun cevap vermek halka.
Kimin varsa bilgisi, aklı, temyizi,
aziz tutar ilim ve akıl sahibini.
Kardeşim;
Varsa aklın,
yumuşak davran,
tatlı konuş.
Kim olursa asık suratlı,
acı sözlü,
yüz çevirir ondan dostlar.
Kim sakınmazsa düşmandan,
sonunda görür ondan zarar, ızdırap.
Bulundurma yakınında düşman.
Hayırlıdır çünkü düşmanın uzak durması.
Otur, kalk daima dostlarınla.
Görme mümkünse düşman yüzünü.
Mutlu ol dostlar arasında.
Varsa aklın, uzak kal düşmandan.
Oğlum;
Yap yol hazırlığını, al tedbirini.
Asma kulak onun bunun sözüne.